Banner Portal
Cicerón en Caesar Augusta: voces en diálogo desde el Máster Universitario Online de Mediterrània Antiga (UOC, UAB, UAH)
PDF

Palavras-chave

Historiografia
Roma
República
Francisco Pina Polo
Cinerón

Métricas

Como Citar

NOÉ DA SILV, Filipe; GONZÁLEZ, Jordi Pérez; MULA, Ruth Ortego; ARAÚJO, Manuel Jesús Moya. Cicerón en Caesar Augusta: voces en diálogo desde el Máster Universitario Online de Mediterrània Antiga (UOC, UAB, UAH). Revista de Estudos Filosóficos e Históricos da Antiguidade, Campinas, SP, v. 42, n. 00, p. e025008, 2025. DOI: 10.53000/cpa.v42i00.20777. Disponível em: https://econtents.sbu.unicamp.br/inpec/index.php/cpa/article/view/20777. Acesso em: 11 mar. 2026.

Resumo

Este artículo presenta una experiencia docente realizada en el marco de la asignatura L’historiador i les fonts escrites | El historiador y las fuentes escritas del Màster universitari Online de Mediterrània Antiga (UOC, UAB, UAH). A dos estudiantes se les propuso la lectura del capítulo de Francisco Pina Polo (2018), How much history did the Romans know? Historical references in Cicero’s speeches to the people, con el objetivo de fomentar la reflexión crítica a partir de un texto historiográfico de alta especialización. El artículo recoge sus impresiones, transformadas en un registro académico, y las complementa con un epílogo elaborador por X. X. XXXXX que aporta una interpretación más amplia del ejercicio. El análisis pone de relieve el potencial didáctico de la lectura de textos historiográficos como recurso formativo, favoreciendo el diálogo entre distintas perspectivas —la estudiantil y la académica— y contribuyendo a la consolidación de competencias críticas en la formación de historiadores.

 

PDF

Referências

Fuentes literarias clásicas y corpus epigráfico.

ARISTÓTELES. Poética (A. Villar Lecumberri, Trad. y prólogo). Alianza Editorial, 2004.

CICERO. On the Orator: Books 1-2. Translated by E. W. Sutton, H. Rackham. Loeb Classical Library 348. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1942.

CIL IV = Corpus Inscriptionum Latinarum IV. Inscriptiones parietae Pompeianae Herculanenses. Zangemesister, K.F.W. (Editor). Berlin, 1898.

VIRGÍLIO. Eneida brasileira. Tradução poética da epopeia de Públio Virgílio Maro. Organização: Paulo Sérgio de Vasconcellos. Tradução: Manuel Odorico Mendes. Campinas: Editora da Unicamp, 2008.

QUINTILIANO. Instituição Oratória. Tomo IV. Tradução, apresentação e notas de Bruno Fregni Bassetto. Campinas: Editora da Unicamp, 2016.

Bibliografía

ACERBI, J. Retórica política y discurso totalitario: Propuestas para una disquisición. Question, 1(31), 1–9. Universidad de Buenos Aires, 2011.

ANDERSON, B. Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism. Verso, 1983.

ANDERSON, B. Comunidades imaginadas: Reflexiones sobre el origen y la difusión del nacionalismo. Fondo de Cultura Económica, 1993.

ANKERSMIT, F. Meaning, Truth, and Reference in Historical Representation, Leuven University Press, 2012.

BALDISSEROTTO, A. . La partecipazione popolare nel modello costituzionale di Roma antica (Tesi di Laurea Magistrale). Università degli Studi di Padova, 2024.

BEARD, M. (2008). Pompeii: The life of a Roman town. Profile Books, 2008.

BOATWRIGHT, M. T. Hadrian and the city of Rome. Princeton University Press, 1987.

BRAVO JIMÉNEZ, N. (2023). Manipular las emociones: La retórica de Platón, Aristóteles y Cicerón. Otrosiglo: Revista de Filosofía, 270–285. Universidad Alberto Hurtado, 2023.

CAIROLLI, F. P. Marcial e as sátiras de Horácio. Hélade, 1(2), p. 30–38, 2015.

CARR, E. H. Qué es la historia. Ariel, 1984.

ELIADE, M. Lo sagrado y lo profano. Ediciones Paidós Ibérica, 1998.

FARRELL, J. The phenomenology of memory in Roman culture. The Classical Journal, 92(4), 373–383, 1997.

FUNARI, P. P. A. Cultura popular na Antiguidade Clássica: Grafites e arte, erotismo, sensualidade e amor, poesia e cultura. Editora Contexto, 1989.

FUNARI, P. P. A. A vida quotidiana na Roma Antiga. Annablume. 2003.

FUNARI, P. P. A. Introdução. A história cultural e o estudo da Antiguidade. En M. M. CARVALHO, M. P. Silva & H. A. PAPA (Orgs.), Imagens e Textos. Volume I. Interpretações sobre Cultura e Poder na Antiguidade (pp. 9–13). Editora Alameda, 2020.

GABBA, E. True history and false history in classical antiquity. The Journal of Roman Studies, 71, p. 50–62, 1981.

GALINSKY, K. (Ed.). Memoria Romana: Memory in Rome and Rome in memory. University of Michigan Press, 2014.

GAT, A. Nations: The long history and deep roots of political ethnicity and nationalism. Cambridge University Press, 2013.

GÓMEZ ESPELOSÍN, F. J. Los riesgos de la distancia o algunas reflexiones sobre la irrecuperabilidad del mundo antiguo. Cuadernos de Filología Clásica, 23, p. 97–116, 1989.

GOYENECHEA, E. Arendt, Kant y la humanitas ciceroniana. En III Congreso Internacional de Ciencias Humanas (pp. 1–6). Universidad Nacional de San Martín, 2024.

GOWING, A. M. Empire and memory: The representation of Roman Republic in imperial culture. Cambridge University Press, 2005.

GÜVEN, S. Displaying the Res Gestae of Augustus: A monument of imperial image for all. Journal of the Society of Architectural Historians, 57(1), p. 30–45, 1998.

HALBWACHS, M. La mémoire collective. Presses Universitaires de France, 1950.

HAN, B.-C. La crisis de la narración. In: HERDER. Die Krise der Narration. Matthes & Seitz Berlin, 2021.

HARTOG, F. A história: De Homero a Santo Agostinho. Editora Autêntica, 2001.

HARTOG, F. Os antigos, o passado e o presente. Editora da UNB, 2003.

HERRERO LLORENTE, V. J. Del supremo bien y del supremo mal (Introducción, traducción y notas). Gredos, 1987.

HÖLKESKAMP, K. History and collective memory in the middle Republic. En N. Rosenstein & R. Morstein-Marx (Eds.), A companion to the Roman Republic (pp. 478–495). Blackwell, 2006.

JABLONKA, I. La historia es una literatura contemporánea: Manifiesto por las ciencias sociales. Fondo de Cultura Económica = (2014). L’histoire est une littérature contemporaine: Manifeste pour les sciences sociales. Éditions du Seuil, 2014.

KEEGAN, P. Graffiti in antiquity. Routledge, 2014.

KOSELLECK, R. Futuro passado: Contribuição à semântica dos tempos históricos. Contraponto/PUC Rio, 2006.

LÖWY, M. Walter Benjamin: Aviso de incendio. Una lectura de las tesis "Sobre el concepto de historia". Fondo de Cultura Económica = (2021) Walter Benjamin: Avertissement d’incendie. Une lecture des thèses "Sur le concept d’histoire". Éditions de l’Atelier, 2003.

MAGALHÃES DE OLIVEIRA, J. C. Sociedade e cultura na África Romana: Oito ensaios e duas traduções. Intermeios, 2020.

MARTÍNEZ LACY, R. Historiadores e historiografía de la Antigüedad clásica. Fondo de Cultura Económica, 2004.

MESKELL, L. (Ed.). Archaeologies of materiality. Blackwell, 2005.

NORA, P. Entre memoria e história: A problemática dos lugares. Projeto História, 10, 7–28, 1993.

PINA POLO, F. (1989). Lus contionandi y condones en las colonias romanas de Asia Menor acerca de GIL III 392. Universidad de Zaragoza, 1989.

PINA POLO, F. Las contiones en la parte occidental del Imperio romano. Caesaraugusta, 66–67, 227–252, 1990.

PINA POLO, F. How much history did the Romans know? Historical references in Cicero’s speeches to the people. En K. Sandberg & C. Smith (Eds.), Omnium annalium monumenta: Historical writing and historical evidence in republican Rome (Vol. 2, pp. 203–233), 2018.

Brill. https://doi.org/10.1163/9789004355552_010

RIVERA GARCÍA, A. Republicanismo de Cicerón: Retórica, constitución mixta y ley natural en De Republica. Doxa. Cuadernos de Filosofía del Derecho, 29, 367–386, 2006.

ROSENSTONE, R. A. [1995]. El pasado en imágenes. Ariel = (1995). Visions of the past: The challenge of film to our idea of history. Harvard University Press, 1997.

SCATOLIN, A. A invenção no Do Orador de Cícero: Um estudo à luz de Ad Familiares I, 9, 23 (Tese de Doutorado). Universidade de São Paulo, 2009.

TILLEY, C. The materiality of stone: Explorations in landscape phenomenology. Berg, 2004.

WITMORE, T. Chronopolitics and archaeology. En C. Smith (Ed.), The encyclopedia of global archaeology (pp. 1471–1476). Springer, 2014.

YATES, F. A arte da memoria. Editora da Unicamp, 2007.

Creative Commons License

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Copyright (c) 2025 Revista de Estudos Filosóficos e Históricos da Antiguidade

Downloads

Download data is not yet available.